आपतकालीन अवस्थामा के गर्ने ?

सर्पले टोकेको व्यक्तिलाई शान्त राख्नुहोस्। आत्तिनु हुँदैन।
व्यक्तिलाई पल्टाउनुहोस्, र टोकेको अंग नचलाउने प्रयास गर्नुहोस्। कसिएको कपडा वा गहना लाई खुकुलो पार्नुहोस्।
घाउ भएको स्थानमा छुनु हुँदन। घरेलु उपचार प्रयोग नगर्नुहोस् र टोकेको ठाउँमा काट्ने, पोल्ने र चुस्ने नगर्नुहोस्।
सर्पले टोकेको व्यक्तिलाई केहि खान-पिन नदिनुहोस्।
तल दिएको नम्बर मध्ये, तपाईको नजिकको एन्टिभेनम केन्द्र पत्ता लगाउनुहोस्। उनीहरूलाई फोन गरेर सोध्नुहोस्- "के एन्टिभेनम सिरम उपलब्ध छ? के स्वास्थ्यकर्मी उपलब्ध छन्?" भन्नुहोस् कि तपाईं बिरामी लिएर त्यहाँ जाँदे हुनुहुन्छ।
जति सक्दो चाँडो सर्पदंश पीडितलाई स्वास्थ्य संस्थामा लैजानुहोस्।
यदि मोटरसाइकल उपलब्ध छ भने- पीडितलाई चालक र पछाडि बस्ने व्यक्तिबीच सुरक्षित रूपमा राख्नुहोस्। सम्झनुहोस्: "सर्पले टोकेको - मोटरसाइकल समाएको - उपचार केन्द्र पुगेको – ज्यान बचाएको!"
यदि यातायातको साधन उपलब्ध छैन भने: वेबसाइटमा हेरेर तपाईलाई फोनमार्फत सल्लाह दिनसक्ने स्वास्थ्यकर्मीको नम्बर खोज्नुहोस्।
मरेको सर्पप्रति पनि होसियार रहनुहोस्। मरेको सर्पलाई समात्ने वा छोइने प्रयास नगर्नुहोस्। कहिलेकाहीं मरेपछि पनि त्यसले प्रतिबिम्ब प्रतिक्रिया (reflex action) दिई टोक्न सक्छ।
यदि सम्भव छ भने, सर्पको फोटो खिच्नुहोस् र डाक्टरलाई देखाउनुहोस्। यसले सर्प विषालु हो वा होइन भनेर डाक्टरलाई पहिचान गर्न सजिलो बनाउँछ।
उपलब्ध कुनै पनि यातायातको माध्यम प्रयोग गर्नुहोस्। यदि मोटरसाइकल प्रयोग भइरहेको छ भने — पीडितलाई चालक र पछाडि बस्ने व्यक्तिको बीचमा सुरक्षित रूपमा राख्नुहोस्।
सम्झनुहोस्: "सर्पले टोकेको — मोटरसाइकलमा राखेको — उपचार केन्द्रमा पुर्‍याएको — जीवन बचाएको!"

अर्को